สัญลักษณ์รีไซเคิลพลาสติก 1–7 บอกอะไร?
ตัวเลข 1–7 บนพลาสติกเป็นรหัสระบุชนิดเรซิน หรือ Resin Identification Code (RIC) ไม่ใช่ใบรับรองว่ารีไซเคิลได้ทุกพื้นที่ และไม่ใช่เครื่องหมายรับรองการสัมผัสอาหารหรือการเข้าไมโครเวฟ หากต้องการแยกขยะให้ถูก ต้องอ่านรหัสร่วมกับรูปแบบบรรจุภัณฑ์และเงื่อนไขของผู้รับปลายทาง
ASTM D7611/D7611M อธิบายว่ารหัสนี้ใช้จำแนกชนิดพลาสติก การมีรหัสไม่ได้หมายความว่าผลิตภัณฑ์ทำจากวัสดุรีไซเคิล หรือมีระบบรองรับการนำกลับมาใช้ประโยชน์แล้ว ดังนั้นอย่าตัดสินจากรูปสามเหลี่ยมหรือตัวเลขเพียงอย่างเดียว
ตารางรหัสพลาสติก 1–7 พร้อมตัวอย่างที่พบได้
ตัวอย่างในตารางเป็นการใช้งานที่พบได้ ไม่ใช่วิธีพิสูจน์วัสดุจากรูปลักษณ์ ขวดหรือกล่องหน้าตาคล้ายกันอาจใช้เรซินต่างชนิด ควรดูรหัสจริงหรือสอบถามผู้ผลิต
| รหัส | ชื่อย่อและชื่อวัสดุ | ตัวอย่างชิ้นงาน | สิ่งที่ควรตรวจเมื่อคัดแยก |
| 1 | PET / PETE — Polyethylene Terephthalate | ขวดน้ำดื่ม ขวดเครื่องดื่ม ถาดใสบางแบบ | ขวดกับถาดอาจมีเงื่อนไขรับต่างกัน แยกสีตามผู้รับ |
| 2 | HDPE — High-Density Polyethylene | ขวดนมบางชนิด ขวดน้ำยา แกลลอน | ตรวจสิ่งที่เคยบรรจุ แยกภาชนะสารอันตรายออก |
| 3 | PVC / V — Polyvinyl Chloride | ท่อ สายยาง ฟิล์มหรือแผงบรรจุบางชนิด | สอบถามผู้รับเฉพาะวัสดุ ไม่ปนกับขวด PET |
| 4 | LDPE — Low-Density Polyethylene | ถุงและฟิล์ม PE บางชนิด ขวดบีบ | ยืนยันว่าเป็นฟิล์มชนิดที่รับ และไม่มีเศษอาหาร |
| 5 | PP — Polypropylene | กล่องอาหาร ถ้วย ฝาขวดบางชนิด | ถามว่ารับกล่องแข็ง ถ้วย หรือฟิล์มแบบใดบ้าง |
| 6 | PS — Polystyrene | ภาชนะแข็งบางชนิด โฟม EPS | โฟมกับ PS แข็งอาจใช้ช่องทางรวบรวมต่างกัน |
| 7 | Other — พลาสติกนอกกลุ่ม 1–6 | PC, PLA และวัสดุอื่นตามองค์ประกอบจริง | ต้องทราบชนิดเพิ่มเติม เลข 7 เพียงอย่างเดียวยังไม่พอ |
การจัดกลุ่ม 7 ประเภทนี้สอดคล้องกับข้อมูลกรมประชาสัมพันธ์เรื่องการคัดแยกพลาสติก หากต้องการเปรียบเทียบคุณสมบัติพื้นฐานเพิ่มเติม อ่านตารางเปรียบเทียบพลาสติก 7 ชนิด ควบคู่กับข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์จริง
วิธีอ่านรหัสบนขวด กล่อง และฝา
- ตรวจตัวภาชนะก่อน มองที่ก้น ด้านข้าง หรือบริเวณใกล้ขอบ หาตัวเลขและชื่อย่อ เช่น 1 PET หรือ 5 PP
- ดูฝาและชิ้นส่วนแยกกัน รหัสบนตัวขวดไม่ได้ยืนยันว่าฝา ฉลาก และซีลเป็นวัสดุเดียวกัน
- ตรวจคำแนะนำการใช้งานอีกชุดหนึ่ง การสัมผัสอาหาร การอุ่น และการใช้ซ้ำ ต้องอาศัยข้อมูลผลิตภัณฑ์ ไม่อนุมานจากรหัสเรซิน
- สอบถามผู้รับก่อนรวบรวม ส่งภาพชิ้นงาน รหัส สี และสภาพหลังใช้งาน เพื่อยืนยันว่ารับในหมวดใด
หากไม่มีรหัส อย่าใช้วิธีเผา ดมควัน หรือลองละลายเพื่อแยกชนิด ให้ถามผู้จำหน่ายหรือส่งภาพให้ผู้รับพิจารณา เมื่อยังระบุไม่ได้ ควรแยกพักไว้ก่อนเพื่อไม่ให้ปนกับวัสดุที่คัดแล้ว
เบอร์ไหนรีไซเคิลได้ในประเทศไทย?
คำตอบที่ใช้ได้จริงคือ ต้องมีผู้รับวัสดุรูปแบบนั้นในพื้นที่ด้วย ตัวอย่างเช่น ขวด PET ใสและถาด PET ใสใช้รหัสเดียวกันได้ แต่ผู้รับอาจรับเฉพาะขวด ส่วน PP แบบกล่องและ PP แบบฟิล์มก็ไม่ควรถูกรวมโดยอัตโนมัติ
รายการรับซื้อของวงษ์พาณิชย์ แยกพลาสติกเป็นหลายหมวด แสดงให้เห็นว่าการซื้อขายไม่ได้ใช้แค่เลข 1–7 เป็นเกณฑ์ ก่อนส่งควรยืนยันชนิด สี ความสะอาด ปริมาณขั้นต่ำ และการจัดการฝาหรือฉลากกับสาขาที่จะส่งจริง บทความนี้จึงไม่กำหนดราคารับซื้อหรือรับรองว่าทุกสาขารับเหมือนกัน
เตรียมบรรจุภัณฑ์ก่อนส่งรีไซเคิล
- เทของเหลวและนำเศษอาหารออกก่อน เพื่อลดกลิ่นและการปนเปื้อน
- ล้างคราบที่จำเป็นแล้วผึ่งให้แห้ง ไม่ต้องขัดจนสิ้นเปลืองน้ำเกินเหตุ
- แยกชนิดและสีตามเงื่อนไขผู้รับ ไม่ยัดขยะอื่นไว้ในขวดหรือกล่อง
- ถอดฝา ฉลาก หรือบีบขวดเฉพาะเมื่อผู้รับต้องการ วิธีจัดเตรียมอาจต่างกัน
- ภาชนะที่เคยบรรจุสารอันตรายให้สอบถามหน่วยงานท้องถิ่น อย่านำเข้ากองบรรจุภัณฑ์อาหารเพียงเพราะมีเลขเดียวกัน
รหัสรีไซเคิลไม่ใช่เกณฑ์เลือกภาชนะอาหาร
PP เบอร์ 5 ไม่ได้เข้าไมโครเวฟได้ทุกชิ้น และ PET เบอร์ 1 ไม่ได้มีจำนวนครั้งใช้ซ้ำตายตัวจากตัวเลขบนขวด ความเหมาะสมขึ้นกับสูตรวัสดุ การออกแบบ สภาพภาชนะ และเงื่อนไขใช้งานที่ผู้ผลิตกำหนด
ก่อนใช้กับอาหาร ให้ตรวจว่ารุ่นนั้นออกแบบมาสำหรับอาหารประเภทใด รองรับอุณหภูมิและเวลาสัมผัสเท่าใด และอนุญาตให้อุ่นหรือใช้ซ้ำหรือไม่ ฝาอาจมีข้อจำกัดต่างจากตัวกล่อง อ่านเพิ่มเติมเรื่องพลาสติกเข้าไมโครเวฟ และการเลือกบรรจุภัณฑ์อาหาร โดยยึดคำแนะนำของรุ่นที่ใช้เป็นหลัก
เบอร์ 7 ก็ไม่ได้แปลว่ามี BPA ทุกชิ้น เพราะเป็นกลุ่มรวมหลายวัสดุ เช่น PC และ PLA การใช้เลขเดียวกันไม่ได้ทำให้มีส่วนประกอบหรือวิธีกำจัดเหมือนกัน
เช็กลิสต์สำหรับผู้ประกอบการ
ก่อนสั่งบรรจุภัณฑ์ ให้ขอข้อมูลวัสดุตัวกล่อง ฝา ฟิล์มซีล และฉลากแยกกัน พร้อมเงื่อนไขสัมผัสอาหารของรุ่นที่เสนอ หากต้องการสื่อสารว่ารีไซเคิลได้ ควรตรวจเส้นทางรวบรวมจริงและระบุวิธีเตรียมบรรจุภัณฑ์ให้ลูกค้าเข้าใจ ไม่ใช้เลขเรซินแทนหลักฐานทั้งระบบ
ตัวอย่างเช่น ร้านอาหารที่เลือกกล่อง PP ควรทดลองรวบรวมกล่องหลังใช้งานจากหน้าร้าน แล้วถามผู้รับว่าต้องล้างและแยกอย่างไร วิธีนี้ช่วยตรวจว่าการคัดแยกทำได้จริงก่อนขยายไปทุกสาขา
คำถามที่พบบ่อย
สามเหลี่ยมบนพลาสติกแปลว่ารีไซเคิลได้แน่นอนหรือไม่?
ไม่แน่นอน หากเป็นรหัส RIC ตัวเลขมีหน้าที่ระบุชนิดเรซิน ต้องตรวจว่ามีผู้รับชิ้นงานนั้นและรับในสภาพใดด้วย
กล่องใสไม่มีรหัส ถือว่าเป็น PET ได้ไหม?
ไม่ได้ ความใสไม่ใช่หลักฐานชนิดวัสดุ ขอข้อมูลจากผู้ผลิต หรือแยกไว้รอผู้รับตรวจสอบก่อน
ฝาขวดควรถอดออกหรือเก็บไว้กับขวด?
ให้ทำตามเงื่อนไขของจุดรับ บางระบบต้องการแยกฝา บางระบบรับพร้อมขวด จึงไม่ควรกำหนดวิธีเดียวใช้กับทุกช่องทาง
พลาสติกเบอร์ 7 ย่อยสลายได้ทั้งหมดหรือไม่?
ไม่ใช่ เลข 7 รวมวัสดุหลายชนิด คำกล่าวอ้างเรื่องการย่อยสลายต้องดูวัสดุ มาตรฐาน และสภาวะที่กำหนดเพิ่มเติม ไม่ควรทิ้งปนกับเศษอาหารจากเลขนี้เพียงอย่างเดียว
เลข 1, 2 หรือ 5 หมายถึงผลิตจากพลาสติกรีไซเคิลหรือไม่?
ไม่หมายถึง ตัวเลขบอกชนิดเรซิน ส่วนปริมาณวัสดุรีไซเคิลต้องดูข้อมูลหรือหลักฐานแยกต่างหากจากผู้ผลิต
เลือกบรรจุภัณฑ์โดยดูทั้งการใช้งานและการจัดการหลังใช้
เริ่มจากดูกล่องพลาสติกใส่อาหารของ Polyplastic แล้วเตรียมรายละเอียดเมนู อุณหภูมิขณะบรรจุ การอุ่น และวิธีจัดเก็บไว้สอบถามรุ่นที่เหมาะสม ขอข้อมูลวัสดุของกล่องและฝาให้ครบก่อนตัดสินใจ เพื่อวางแผนทั้งการใช้งานและการคัดแยกหลังใช้ได้ตรงกับงานจริง
